X
تبلیغات
گروههای آموزشی دوره ابتدایی استان - قوي ترين حس پرندگان وخزندگان
چهار محال وبختیاری

 

باسمه تعالي

 

 

قوي ترين حس پرندگان وخزندگان

(مربوط به درس علوم تجربي پايه سوم ابتدايي)

 

 

تهيه شده در گروه آموزشي پايه سوم ابتدايي استان چهار محال و بختياري

 

 

دانستني هاي معلم: درس علوم تجربي پايه سوم دبستان، بخش علوم زيستي، فصل 2 ،

جانوران مهره دار، صفحه‌ي 29، پيرامون جمع آوري اطلاعات،

سؤال يك : كدام حسّ پرندگان و خزندگان، بايد قوي باشد؟

 

مارها و حسّ بويايي آن ها:

چرا مارها زبان خود را پي در پي بيرون مي‌آورند؟

         اين حركتِ زبان مار به خصوص زماني كه جانور گرسنه باشد و يك جانورِ طعمه، مثلاً يك موش در نزديكي باشد، شدّت مي يابد و به دفعات بيشتري انجام مي شود. همزمان با خارج و داخل كردن زبان، مار زبانِ شاخه دارِ خود را به دفعات به چپ و راست حركت مي دهد تا موقعيت طعمه‌ي خود را بيابد.

مارها عموماً به سختي مي توانند ببينند و قوّه‌ي بينايي ضعيفي دارند و به همين دليل از روش منحصر به فرد براي جهت يابي استفاده مي كنند آن ها با نوكِ زبان خود، رقيق ترين و ضعيف ترين آثار بو را به داخلِ دهان مي كشند و نوك آن را در يك فرورفتگي در سقف دهان فرو مي برند. اين فرورفتگي در عضوي قرار دارد كه مجراي افقي باريكي در مخاط بيني جانور است و به كيسه‌ي بدون مجرايي منتهي مي شود و به نام كاشف آن عضو« جاكابسوني» نام گرفته است. به وسيله‌ي اين عضو مارها تشخيص مي دهند، آيا « بوهاي جالب توجه در هوا وجود دارد، يا خير؟» « زبان در آوردن مار» در واقع تركيبي از حواس چشايي و بويايي جانور است كه بسيار ظريف ساخته شده و تكامل يافته است. مارها به اين وسيله نه تنها طعمه‌‌ي خود، بلكه به عنوان مثال، جفت خود را براي توليد مثل، و آب را براي نوشيدن و شنا كردن در آن، مي سابند. بسياري از سوسمارها و در اين مورد به خصوص سوسمارهاي بزرگ يا « واران» ها نيز، اغلب اوقات زبان خود را پي در پي بيرون مي آورند.

در مارها، پلك چشم ها( پلك بالا و پايين) روي يكديگر رشد يافته اند و تشكيل يك پرده‌ي شفاف را مي دهند. هر چند كه خيلي عجيب به نظر مي رسد، اما مارها هميشه پلك چشم هايشان بسته است و چنين به نظر مي رسد كه مار اصلاً پلك چشم نداد.

اما سوسمار كور ، مانند همه‌ي سوسمارهاي ديگر پلك هاي چشم متحرك دارد و مي تواند مانند ما انسان ها چشم ها را ببندد و باز كند و ابداً كور نيست و هم چنين مار سوسمارِ كور، برخلاف مارها حفره هاي شنوايي دارد.                                                       ( نيكيش، مانفرد 1376 ، چرا و چگونه ، خزندگان و دوزيستان، ترجمه‌ي بهروز بيضايي، نشر شفق)

 

قدرت بينايي پرندگان:

     پرندگان بيشتر در هوا حركت مي كنند و به نحو شايسته اي حوزه‌ي وسيع بينايي خود را با چشم هاي تيز بين كنترل مي كنند. چشم پرندگان هم از نظر سرعت انجام عمل تطابق و هم از نظر تيز بيني از چشم آدمي برتر است. اين جانوران هم از فاصله‌ي كم و هم از فاصله‌ي زياد اجسام را روشن تر و واضح تر از انسان مي بينند و مي توان گفت چشم پرندگان مانند ميكروسكوپ و و تلسكوپ كار مي كند. تجربيات علمي پرنده شناسان ثابت كرده است كه تيز بيني يك پرنده‌ي شكاري مانند قوش 8 برابر است.

 انسان است و جغد نيز هنگام غروب در روشنايي تيره و اندك ده برابر بهتر از انسان قدرت بينايي دارد. هم چنين تجربيات دانشمندان نشان مي دهد پرندگان تمام رنگ ها را تشخيص مي دهند. به عقيده بعضي علماي پرنده شناسي، قدرت تشخيص رنگ آبي در پرندگان از رنگ هاي ديگر كمتر است.

 

 

 

 

حسّ شنوايي پرندگان:

آيا پرندگان گوش دارند؟ 

         پرندگان داراي دو گوش مي باشند كه در طرفين سر آن ها مانند انسان قرار دارند.

گوش انسان و پرندگان:

          گوش انسان اصواتي كه دامنه‌ي ارتعاشات آن ها بين 20 تا 17000 سيكل در ثانيه باشد را مي شنود. كه تقريباً برابر 8 اُكتاو مي باشد البته در تمام آدم ها قدرت شنوايي يكسان نيست. در ميان پرندگان، چلچله‌ي انگليسي صوت هايي به ارتعاش 675 تا 11500 سيكل در ثانيه را مي شنود.

چنين به نظر مي رسد كه پرندگان صداها را از فواصل بيشتري نسبت به انسان بشنوند، مثلاً پرندگان صداي هواپيما را قبل از آن كه در صحنه ديد مسئولين برج ظاهر شود يا صدايي از آن تشخيص دهند، را مي شنوند.

در جنگ جهاني اول در فرانسه پرندگان صداي انفجار را از فاصله‌ي 200 ميلي مي شنيده اند كه انسان صدا را از اين فاصله هيچ گاه نمي تواند بشنود.

 

 

1- سوسمار كور: به خانواده اي از سوسمارها گفته مي شود كه در آن ها دست و پا به صورت زايده هاي كوچكي در بدن درآمده و حتي كاملاً ازبين رفته است.

 

 

حسّ لا مسه‌ي پرندگان

آيا حسّ لامسه‌ي پرندگان قوي است ؟

       اگر چه در اين زمينه بين علماي پرنده شناس اختلاف عقيده وجود دارد، اما به عقيده‌ي بعضي از آن ها پرندگان داراي حسّ لامسه‌ي تكامل يافته و پيش رفته اي هستند.

 

 

 

 

حساس ترين ناحيه‌ي بدن پرندگان

         بدون شك حساس ترين قسمت بدن پرندگان بستگي به نوع پرنده دارد. در پرندگان مانند اردك، قو ، غاز و انواع نظير آن ها كه هنگام شب بدون آنكه طعمه‌ي خود را ببينند آن را از لابلاي لجن ها پيدا مي كنند، نوك منقار، حساس ترين ناحيه‌ي بدن پرنده مي باشد. در كبوتران برآمدگي مجاور سوراخ هاي بيني، حساس ترين ناحيه‌ي بدن است. و در كليه‌ي پرندگان ساحلي كه در يافتن غذا با منقار كاوش مي كنند، حساس ترين اندام لمسي منقار مي باشد.

 

آيا حسّ بويايي پرندگان قوي است ؟

از مجموعه تجربياتي كه دانشمندان در اين مورد كسب كرده اند، نتيجه‌ي بدست آمده اين است كه برخلاف حسّ بينايي، بويايي پرندگان خيلي صعيف است يك دليل براي اثباتِ اين مطلب، باز شدن سوراخ ها در منقار شاخي و خشكِ پرندگان است.

پستانداران كه در بين جانوران داري حسّ بوياي قوي در حدّ اعلاي تكاملي هستند، سوراخ هاي بيني طويل و مرطوب دارند و سلول هاي بويايي مخاط بيني در سطح وسيع و مرطوبي پراكنده اند.

                      ( كتاب 1001 سؤال و جواب در باره‌ي پرندگان، نويسنده: آلن و هلن كروئيك شافك ترجمه‌ي محمد علي دراني 1381، نشر آذين) 

 

 

  

 

+ نوشته شده در  شنبه بیست و چهارم آذر 1386ساعت 9:51  توسط کارشناسی تکنولوژی وگروههای آموزشی  |